Tết Nguyên đán là Tết mở đầu cho một năm mới. Từ xưa, các cụ nhà ta thường gọi Tết Nguyên đán là Tết Cả. Ngày nay, từ Tết Cả ít được dùng, nhưng cứ ngẫm kĩ mới thấy việc dùng từ này đặt cho ngày vui lớn nhất đầu tiên trong một năm của ông bà mình thật ý nghĩa. Từ này có vẻ mang ý thứ bậc thật, nhưng lại dung dị, thuần Việt, nghe gần gũi, ruột thịt và ấm cúng lạ thường với các tết khác trong năm.

Theo thông lệ, trước Tết Cả có Tết ông Công, ông Táo. Thực ra trong lễ còn có một bà, đó là bà Công, bà Táo nữa trong một tập thể chồng vợ, hai ông một bà. Tết này diễn ra nhằm ngày hai mươi ba tháng Chạp. Dân gian gọi ngày này theo chữ là Táo Quân triều thiên cũng nhiều nơi gọi là lễ ông Táo chầu Trời. Trong lễ ngoài mũ áo, hia giày cho cả ba người, còn có chén rượu cùng mâm cỗ theo thông lệ. Đặc biệt, của buổi lễ còn có thêm ba chú cá chép khoẻ mạnh sau cúng sẽ được phóng sinh xuống ao hồ nhằm giúp hai ông và một bà có đầy đủ phương tiện để lên chầu Thượng giới. Ba con cá chép ấy sẽ hoá rồng cùng với Táo Quân mang nguyện vọng và ước mơ của con người lên chốn trời xanh, chỗ ở của các bậc cao minh mà thưa gửi và đề đạt những nguyện vọng của trần gian sau một năm lam lũ làm ăn với những điều đã được hoặc chưa đuợc trước một thềm năm mới đầy thử thách và hấp dẫn…

Danh xưng ông Táo có nhiều cách gọi tên khác nhau. Có nơi gọi là ông Đầu Rau. Cũng có nơi gọi là Ông Núc Bếp. Trân trọng hơn cả gọi là ông Vua Bếp hoặc Táo Quân hay Táo Công. Tên thông dụng dân gian hay gọi là ông Công. Từ ông Công ở đây ta phải hiểu theo nghĩa tượng trưng cho hình tượng hai ông một bà. Tín ngưỡng dân gian coi ông là vị Thần trông coi việc nhà quan trọng nhất và được suy tôn là “Đệ nhất gia chi chủ”. Trong tâm linh thờ cúng của con người coi Ông là vị thần nhà thân thuộc và cốt nhục luôn mang lại bình yên, phúc lộc cho mỗi gia đình.

Người xưa quan niệm có ông Công ông Táo trong nhà quỷ sứ ma vương không có đường lui tới, cái ác, cái gian tà phải lánh xa. Ông Công ông Táo là một vẻ đẹp an lành trong tín ngưỡng giàu bản sắc đạo đức và nhân hậu của người Việt.

Dân ta từ xưa đến nay có tục thờ cúng Tổ Tiên. Đây là truyền thống uống nước nhớ nguồn đã ngấm vào máu thịt của tất cả các thế hệ người Việt. Bên cạnh đó cũng có tục thờ cúng Thổ Công- vị Thần tại gia của mỗi gia đình. Vị Thần tại gia ấy cũng được cung kính đặt trên bàn thờ được lập gần bàn thờ Tổ Tiên gọi là bàn thờ Thổ Công. Nhà tôi, một vùng quê xứ Bắc đặt bàn thờ ở trên cao ngay vách tường gian bên. Bàn thờ nhỏ như cái giá gắn vào vách. Trên bàn thờ Thổ Công cùng với bài vị có đặt thờ ba chiếc mũ, một mũ đàn bà màu vàng đặt giữa và hai mũ đàn ông màu đen đặt hai bên. Nội dung thờ cúng này gắn liền với sự tích “Hai ông một bà” vừa lạ lùng, vừa ân nghĩa trong tâm linh người Việt. Không chỉ ngày Hai mươi ba tháng Chạp bàn thờ ông Công nhà tôi mới đỏ đèn mà quanh năm suốt tháng, từ ngày rằm, ngày mùng một cho đến giỗ chạp đều thơm hương hoa trong niềm ngưỡng vọng của gia đình. Mẹ tôi giờ đã khuất núi nhưng con cháu vẫn tiếp tục đức của người để lại mà siêng năng nhang khói trong những ngày tết, ngày giỗ!

Từ bàn thờ cung kính, trên cao các vị Thổ Công ngồi cùng với Tổ Tiên gia chủ đến ngôi nhà ngang làm bếp có ba ông Đầu Rau quanh năm đỏ lửa, một hình tượng ấm áp gắn bó với sự tích một vợ hai chồng theo giai thoại cổ là cả một sự chuyển hoá hoà quyện nhuần nhị giữa tín ngưỡng và tình người trong một đơn vị xã hội nhỏ nhất đó là gia đình. Ba ông Đầu Rau là ba hòn đất nung dùng để kê nồi đặt trong bếp giúp cho việc nấu nướng. Mỗi gia đình người Việt đều có bếp nấu ăn. Nhà đông người thường là hai ba cái “tổ tam tam” tình cảm ấy giúp cho công việc nội trợ, củi lửa. Người miền Bắc gọi hòn đất nung ở giữa là Đầu Rau cái còn hai hòn đất ở hai bên là Đầu Rau đực. Cũng có nơi ở giữa ba hòn đất nung còn có một hòn đá nhỏ giúp việc giữ lửa thường goi là hòn đá tượng trưng cho người đầy tớ trung thành.

Ba ông Đầu Rau là bếp lửa của mỗi gia đình. Sự tích nhân tình về ngọn lửa bếp của mỗi nhà là chuyện của chính con người được phổ vào màu sắc của tín ngưỡng mà nên thần thoại. Chuyện ấy chẳng hiếm gì ở cõi đời này nhưng sự xếp đặt các con người ấy lại với nhau thành ba vị Đầu Rau vững chãi là ý nguyện tốt đẹp của người xưa mà làm ra phong tục cho các đời sau. Chuyện có vẻ trái khoáy làm vậy- Hai ông một bà- vậy mà Tổ Tiên mình vẫn có thể sắp xếp để tạo nên sự ấm cúng trong tình người và bền lâu trong đạo sống. Phải thế chăng mà tục ngữ có câu: Vững như kiềng ba chân và bếp lửa là nơi ấm nhất của mỗi ngôi nhà và điều người sống sợ nhất trong cuộc đời mình là cảnh tro tàn, bếp lạnh.

Ngày hai mươi ba tháng Chạp thành ngày Tết Ông Táo, ngày chuẩn bị cho sự long trọng và đầy đủ của Tết Cả cũng là ngày công cán của vị đệ nhất gia chi chủ lên báo cáo với bậc tối cao của vũ trụ về những việc con người đã làm được và chưa làm được trong một năm. Đây là một cuộc báo công và tự phê thường niên nghiêm túc nhất bởi chẳng một ai muốn thành kẻ nói dối trong giây phút tâm linh thiêng liêng ấy nhất là lại nói dối trước Thần Thánh và sợ nhất là nói dối trước mình!