Hổ được coi là Chúa sơn lâm. Trong 3 loài hàng đầu của các loài thú ăn thịt, hổ đứng thứ hai sau sư tử, nhưng trước báo (sư tử, hổ, báo). Hình ảnh con hổ được nói đến nhiều trong ca dao tục ngữ.

Người ta thường nhớ tới hình ảnh con hổ trong bài ca dao nói ngược:

" Bao giờ cho đến tháng ba
Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng
Hổ nằm cho lợn liếm lông
Một trăm quả hồng nuốt lão tám mươi."

Hình ảnh con hổ trong tục ngữ khá phong phú, đa dạng, đại thể có thể chia làm hai loại.

Trước hết đó là những câu tục ngữ nói về đặc điểm, tính cách và những thuộc tính của loài hổ:

- Ác như hùm: Rất hung ác, tàn bạo.

- Dữ như cọp: Rất nóng nảy, dữ dằn, thô bạo.

- Hùm tinh đỏ mỏ: Chỉ loại người ghê gớm, độc ác, bất trị.

- Hùm mọc cánh: Những kẻ hung ác tàn bạo lại gặp điều kịên thuận lợi, gặp cơ hội.

- Làm hùm, làm hổ: Làm dữ dội, uy hiếp, doạ nạt.

- Nam thực như hổ, nữ thực như miêu: Nam ăn uống như hổ, nữ ăn uống như mèo (nam ăn nhanh, ăn nhiều; nữ ăn chậm, ăn ít)

- Ăn như hùm đổ đó : Ăn lắm, ăn nhanh, ăn nhiều.

- Cao gấu, cao hổ , không bổ bằng cao gạo: Một câu nói có tính chất đùa tếu ý nói rượu, tức cao gạo là loại bổ nhất, trên cả cao gấu và cao hổ cốt.

- Long hành, hổ bộ: Đi như rồng, bước như hổ. Chỉ những người có dáng đi, phong cách của kẻ đế vương, anh hùng.

- Long bàn, hổ cứ: Rồng phục, hổ ngồi. Chỉ những nơi đắc địa, những vùng đất địa linh, những thế đất thuận lợi.

- Rừng già lắm voi, rừng còi lắm hổ: Những vùng đất, những khu rừng thuận lợi cho voi hoặc cho hổ sinh sống.

- Cọp Sơn La, ma Suối Rút: Những nơi có ma quỷ, ác thú, tức nơi nguy hiểm (quan niệm trước kia)

- Miệng cọp, gan thỏ: Bề ngoài ra vẻ bạo dạn nhưng trong lòng thì nhút nhát, sợ sệt.

- Miệng hùm, gan sứa: Bề ngoài mạnh bạo nhưng thực chất trong lòng thì e dè, sợ sệt.

- Hang hùm, miệng rắn: Nơi đi nguy hiểm, dễ gây ra tai hoạ.

- Miệng hùm, hang sói: Chỉ những nơi nguy hiểm.

- Hoạ Hổ, hoạ hình, nan hoạ cốt, tri nhân, tri diện, bất tri tâm: Ý nói khi vẽ hổ vẽ hình dạng bên ngoài thì dễ, vẽ xương cốt của nó mới khó. Cũng như vậy biết người biết mặt thì dễ nhưng khó biết được lòng người. Ý nói khó biết được lòng người.

- Hùm chết để da, người ta chết để tiếng: Da hùm là thứ quý, con người cũng quí ở chỗ có đạo đức, có cống hiến để lưu danh với đời.

Thứ hai, đó là những câu tục ngữ nói về chiến lược, chiến thuật trong quân sự, trong làm an kinh doanh.

- Điệu hổ ly sơn: Mang hổ ra khỏi núi, Ý nói dụ địch, đưa địch ra khỏi hang ổ, đưa ra khỏi căn cứ của chúng thì khi đánh sẽ thuận lợi dễ dàng.

- Tọa sơn quan hổ đấu: Ngồi trên núi nhìn hai kẻ địch đánh nhau, ý nói: để cho hai kể địch đánh nhau hoặc tạo điều kiện cho hai kẻ địch đánh nhau mình sẽ được hưởng lợi, hưởng phần thắng.

- Bất nhập, hổ huyệt, an đắc hổ tử: Có vào hang hổ mới bắt được hổ con, ý nói có vào nơi nguy hiểm, có dám mạo hiểm mạo hiểm mới dành thắng lợi, mới thành công (chỉ hành động quả quyết, dũng cảm).

- Vào hang bắt cọp: Vào nơi nguy hiểm để bắt kẻ thù.

- Trăm dê thắng hổ mạnh: Những người yếu, những kẻ yếu nếu biết đoàn kết sẽ thắng được kẻ thù hùng mạnh.

- Hoạ hổ bất thành: Do câu trong sách" Hậu Hán thư": " Hoạ hổ bất thành, phản loạ cẩu" vẽ hổ không thành lại giống chó. Ý nói làm việc quá lớn lại không thành công.

Trong truyện" Lục Vân Tiên" để tả mối lo của dân sợ Lục Vân Tiên không đánh được bọn cướp, nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu viết:

"E khi hoạ hổ bất thành
Khi không mình lại chôn mình vào hang"

- Vân tùng long, phong tùng hổ: Mây theo rồng, gió theo hổ. Ý nói những hoàn cảnh thuận lợi cho các bậc đế vương, cho anh hùng hào kiệt làm nên việc lớn.

- Hùm ngâm gió thổi: Xuất phát từ sách "Bắc Sử ": "Hổ khiêu phong sinh, long đăng vân khởi anh hiền phấn phát" có nghĩa là: Cọp gầm thì gió sinh, rồng lên thì mây dậy, người anh tuấn hiền tài đua nhau tiến lên. Ý nói: có vua hiền tài thì có người anh tuấn ra giúp, khác nào cọp đi với gió, rồng đi với mây. Đào Duy Từ, quân sư của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, cũng có 2 câu thơ.

"Hùm ngâm gió thổi tự nhiên
Chúa tôi sao khéo hợp duyên thay là"
(Đào Duy Từ)

Hình ảnh con hổ trong ca dao, tục ngữ thật phong phú, đa dạng. Nó đã góp phần giúp ta hiểu thêm về cuộc sống của con người, về triết lý nhân sinh. Nó cũng giúp ta hiểu thêm về chiến lược, chiến thuật quân sự , về phép đối nhân sử thế. Tìm hiểu những câu ca dao, tục ngữ đó là công việc vừa thú vị vừa thiết thực bổ ích.