Trong tiết trời lạnh giá của mùa đông năm nay, chúng tôi đã có dịp về với Tứ Trụ, xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hoá. Tứ Trụ vốn nổi tiếng về nghề truyền thống bánh gai. Vượt qua gần 200 km theo đường Hồ Chí Minh, qua thị trấn Lam Kinh, tới Tứ Trụ. Những gia đình làm nghề bánh gia truyền ở Tứ Trụ cũng nhộn nhịp với câu chuyện về Vua và ước nguyện được dâng Vua những chiếc bánh thơm ngon của mình trong ngày lễ sắp tới.

Bánh gai Tứ Trụ là món ăn dân giã, là đặc sản của người dân xứ Thanh, bánh gai có từ lâu đời được truyền từ đời này qua đời khác. Xưa kia, bánh gai được chọn là món ngon để dâng vua, giờ đây bánh gai cũng là thứ đặc sản để làm quà cho bạn bè, người thân. Trong gian nhà chật hẹp, từng chồng lá gai được ép chặt, chất cao tận nóc nhà, ba thế hệ trong gia đình anh Lâm chị Thắm đang miệt mài gói bánh. Anh Lê Hữu Lâm chủ cơ sở sản xuất bánh gai gia truyền Lâm Thắm, ở xóm 6 (Tứ Trụ) cho biết: “Lúc anh lớn lên đã thấy có nghề làm bánh gai, gia đình anh gốc ở Hà Tĩnh, ra đây lập nghiệp, anh là đời thứ tư. Mẹ anh năm nay đã 80 tuổi nhưng vẫn rất nhanh nhẹn trong việc làm bánh”. Người con dâu ngồi bên cạnh, thoăn thoắt trên tay những chiếc bánh, chị nói chen vào: “Bà đi làm thợ từ khi tuổi thiếu thời nên rành nghề lắm. Cũng nhờ bà khuyên răn chúng tôi giữ đúng nếp làm xưa nên được thực khách rất tín nhiệm”. Với anh Lâm, làm bánh gai không khó nhưng khá công phu, phải có đam mê, có kiên trì mới duy trì và phát triển được như ngày nay. Anh Tuấn ở cơ sở sản xuất Sơn Tuấn cũng tâm sự: “Ngày xưa, ở Tứ Trụ, người dân thường lên sườn núi lấy lá gai về làm bánh, nhưng bây giờ lá gai hiếm nên những gia đình làm nghề như chúng tôi phải nhập lá gai từ Nam Định, dừa phải nhập tận Bình Định nên rất tốn kém. Đại đa số người dân làm bánh gai gia truyền ở đây, đều mong được sự hỗ trợ của các đơn vị, cá nhân trong việc xây dựng thương hiệu cho làng nghề để nghề bánh gai Tứ Trụ phát triển một cách bền vững”. Một số cụ cao tuổi trong làng tâm sự: Xưa kia, bánh gai Tứ Trụ là thứ bánh chủ yếu dùng để tiến vua và có mặt trên mâm cỗ trong các ngày lễ, Tết. Giờ đây, hương vị của bánh gai Tứ Trụ không chỉ khắc sâu trong tâm khảm của những người con xa quê mà còn được nhiều vùng miền trong nước biết đến.

Với những ai đã về xứ Thanh mà chưa thưởng thức bánh gai Tứ Trụ thì chưa cảm nhận được hết vị dân giã nơi đây, những ai khi xa quê mà không có chiếc bánh gai làm quà chưa hẳn đã cảm nhận đươc ấm tình quê hương. Bởi bánh gai chứa đầy sự mộc mạc chân chất của cuộc sống, hương vị thơm ngon nói lên sự ấm nồng của tình quê. Muốn có bánh gai ngon, ngoài bí quyết gia truyền thì khâu nguyên liệu rất quan trọng, gạo nếp nương của Lào, lá gai, đậu xanh, dừa phải chọn lọc thật kỹ. Lá chuối phải là lá chuối khô tự nhiên và được rửa sạch lau chùi cẩn thận có khi bánh chỉ bán 1.500 - 2.000 đồng nhưng tiền lá đã lên tới 500 đồng.

Quy trình làm bánh tuy công phu nhưng không khó. Lá gai sau khi làm sạch phải đem luộc chín, sau đó vớt ra, để ráo nước rồi đem nghiền thành bột. Đỗ xanh nhặt hạt chắc ngon cho khỏi sượng, đãi sạch vỏ và giã mịn. Đem bột lá gai giã nhỏ trộn đều với bột gạo nếp và mật mía, nó sẽ tạo thành một thứ bột dẻo mịn có màu nâu đen, sáng bóng. Sau đó đem gói trong lớp lá chuối khô, ở giữa là nhân tổng hợp với đậu xanh, cùi dừa. Phải chọn lựa nguyên liệu tươi ngon và sạch sẽ thì bánh mới giữ được lâu ngày. Với quy trình làm bánh tỉ mỉ, kinh nghiệm làm bánh của nhiều thế hệ cùng bí quyết gia truyền, bánh gai Tứ Trụ rất thơm dẻo, đủ vị ngậy, bùi, ngọt. Bánh gai Tứ Trụ đang được tiêu thụ nhiều trong cả nước.

Bánh gai là món ăn dân giã, giản dị truyền đời, có rất nhiều nơi làm bánh gai. Tuy nhiên, bánh gai Tứ Trụ đã tìm cho mình được một thương hiệu nổi tiếng đối với thực khách trong nước và quốc tế.